عزا داری ماه محرم در شهر گرمی

آداب و رسوم مردم نواحی و قومیتهای مختلف در مناسبتهای سالانه و خاص از مهمترین  مسائل مورد توجه مردم، جامعه شناسان، مورخین و خیلی های دیگر است.

در کشور ما ایران نیز چند مناسبت مهم وجود دارد که مردمان هر منطقه برای گرامیداشت آن روز تلاش کرده اند از خود کم نگذارند و مراسم مفصلی را تدارک دیده اند که شباهتهای زیادی نیز به همدیگر دارد.

یکی از این مناسبتها ماه محرم است که مناسبتی است مذهبی و مهم.

آداب برگزاری این مراسم ها یکی از عوامل جذب مذهب تشیع می باشد. یادم هست در ارومیه یکی از هم دانشکده هایم که کرد و سنی بود در یکی از ایام محرم افسوس خود را ابراز نمود که چرا شیعه به دنیا نیامده است تا با خیال راحت در مراسم عزاداری سرور و سالار شهیدان مشارکت نماید.

مراسم مردم شهرهای مختلف ایران در ایام محرم شباهتهای زیادی دارد از جمله نامگذاری روزهای دهه اول محرم به نام شهدا و شخصیتهای حاضر در کربلا که تقریبا در کل جهان تشیع یکسان است. عزاداری مردم شهر گرمی در کنار این شباهتهای عمومی وجوه اشتراک زیادی با عزاداری مردم اردبیل است و این به خاطر نزدیکی دو شهر از یک طرف و حضور متناوب مداحان بزرگ اردبیلی در این شهر بوده است. تعداد زیادی از مداحان مشهور اردبیل همچون حاج محمد باقر تمدن، داوود موذن زاده، سیفی، آذری، داوود علیزاده، محمد علی کریمخانی، شهروز اردبیلی و منعم در سالهای مختلف در این شهر به نوحه سرایی و مداحی اهل بیت عصمت و طهارت و خصوصا امام حسین علیه السلام و یاران با وفایش پرداخته اند.

بنده در حد اطلاعاتی که خودم طی سالها کسب کرده ام مطالبی را در این مرقومه ذکر می نمایم ولی امیدوارم که سایر اهالی و دوستان محترم و ریش سفیدان شهر با راهنمایی خود باعث بهتر شدن و دقیقتر شدن مطالب شوند.

عزاداری مردم گرمی نیز با مراسم طشت گذاری آغاز می شود که از 3 روز مانده به ماه محرم یا به عبارت دقیقتر از 27 ماه ذی الحجه آغاز می شود. روزی که طبق روایت سپاه حر بن یزید ریاحی راه را بر امام علیه السلام بستند اما امام او و سپاهیان و ستورانشان را سیراب ساخت. این مراسم تقریبا در کلیه شهرهای آذربایجان حتی شهرهای جمهوری آذربایجان نیز رایج است.

پایه عزاداری گرمی نیز مانند اردبیل بر اساس محلات 6 گانه قدیمی شهر است که شامل محلات یا مساجد زیر است:

مسجد جامع

صاحب الزمان

سرچشمه

قلعه باشی

غریبان

عباسیه

طشت گذاری هر کدام از محلات با حضور حسینیان و عزاداران سایر محلات و با نوحه سرایی نوحه خوانان و مداحان محلات 6 گانه در آن مسجد انجام می شود. در مراسم طشت گذاری مردم لباس سیاه می پوشند و علمهای سیاه و سبز و سایر ادوات مورد نیاز عزا داری را که در محل خاصی در مسجد نگهداری می شود بیرون می آورند که اینها طی مراسمی خاص انجام می شود.

البته مراسم طشت گذاری میدانی نیز برای هنر نمایی بلبلان حسینی است و جایی است که نوحه سرایان و موحه خوانان نمره مهمی می گیرند ( نمره مهم دیگر مربوط به روز بازار دسته است) در این مراسم نوحه خوان محله مداح اصلی مجلس است اما نوحه خوانان دیگر محلات هم هر کدام به نوعی به کمک او می آیند و او را همراهی می کنند تا مجلس خوبی از آب در بیاید.

شعرهایی که انتخاب می شود و آهنگ آنها کمتر سبک شور و رجز و مانند آن دارد و بیشتر ذکر مصیبت است که ما در ترکی به آن می گوییم: «سیزیلتی» و البته از شوق و عشق حسینی هم  بسیار در این شعرها سخن به میان می آید و البته از کرامات و معجزات مولایمان حسین.

در این جا یک نکته را ضروری می دانم که اشاره ای به مضمونهای رایج نوحه های ترکی مورد استفاده در این شهر بپردازم. یک مداح ( چه شاعر و چه نوحه خوان) ماهر معمولا  سعی می کند عناصر زیر را در کار خود تعبیه نماید:

ذکر تاریخ

شجاعت شیعه و پاسخ مدعی

شور و عشق حسینی شیعیان

شجاعت و کرامت امام حسین و ائمه

شجاعت اصحاب امام حسین در کربلا

موعظه

ذکر مصیبت

صحنه های احساسی ( رمانتیک)

عبرت و اندرز از وقایع کربلا و وقایع مرتبط

                                                             ادامه دارد

+