چند وقتی است که مطلبی ننوشته ام . راستش را بخواهید این جمله که خیلی تند می نویسی برایم جمله جالبی نیست . اصلا جالب نیست .

من نه از اطلاعات افشا نشده استفاده می کنم نه کسی را تهدید می کنم نه کسی را دعوت به اغتشاش می کنم و نه هیچچی پس نمی دانم تندی حرفهایم کجاست .

گویا افرادی فراموش کرده اند که آزمایشگاه علوم انسانی مباحثه و مناظره است . بنده تفکراتم را این جا به مناظره می گذارم ممکن است کسی هیمنجا مطلب بنویسد کسی در وبلاگی دیگر یا هر طور دلش می خواهد .

یکی از دوستان تحقیقی را برای یکی از سازمانها انجام داده بود و نزدیک یکسال وقت برایش گذاشته بود گفت وقتی امور مالی آن سازمان قرار بود چک 10 میلیون تومانی را برایم امضا کند گفت یعنی آخه چرا من باید به چند برگ ورق پاره باید 10 میلیون تومان بپردازم !!!

در این کشور این طور حرفها را نباید زیاد بعید دانست و این است تکلیف علوم انسانی!

بگذریم از این مطلب

بعد از بحران اقتصادی جهان خوب یک عده که گاها اسم خودشان را دکترای اقتصاد هم گذاشته اند و بر مناسبی نشسته اند که نبض اقتصاد کشور در آنجا می تپد عنوان می کنند که درحالی که جهان غرب در بحران فرو رفته است ایران جزیره ثبات است

اول می خواهم یک مختصر درباره بحران توضیح دهم نرخ فلاکت دکتر رضایی که یادتان نرفته است ؟!

در اقتصاد وقتی می گویند بحران رخ داده یعنی این اتفاق ها افتاده است

1- رشد کمتر از رشد روندی است ( برای اقتصادهای پیش رفته حدود 2.75% برای کشورهای درحال توسعه حدود 4%)

2- بیکاری بالاتر از نرخ بیکاری طبیعی است (برای اقتصادهای مختلف بسته به میزان مشارکت اقشار مختلف در بازار کار و میزان تحرک بازار کار بیش از چیزی بین 4-6.5% است )

3- تورم بیش از نرخ افزایش کمیابی است ( قبل چیزی به نام تورم طبیعی یا بدیهی در اقتصاد مرسوم نبود اخیرا در بحثهای اقتصاد محیط زیست موضوعی به نام نرخ افزایش کمیابی یا همان تورم طبیعی مطرح شده است که حدود 2-3%) است

خوب حالا ببینیم چند مورد از اینها برای چند سال کشور ما صدق می کند ؟! لطفا به آمارنامه های مختلف سالهای مختلف ایران مراجعه کنید بنده نیازی نیست هیچ توضیحی بدهم

حالا یک موضوع دیگر آیا این که وقتی در چند کشور بحران اقتصادی رخ می دهد ولی در کشور دیگر این بحران رخ نمی دهد چه چیزی را نشان می دهد ؟

اول این که اصولا ماهیت سیکلی در اقتصاد یک حقیقت مسلم و پذیرفته شده است . عوامل طبیعی - انسانی و مدیریتی مختلفی باعث بروز دورهای اقتصادی یا تجاری می شوند و کل تلاش اقتصاد دانان کاهش تلاطم اقتصاد در این ادوار است . اما برخی تئوریها نشان می دهد گاه مهار بی رویه این تلاطم ها باعث تجمیع قدرت شوک و در نهایت فروپاشی های بزرگ تر می شود

دوستانی که مایل به مطالعه بیشتر در خصوص ماهیت و علت و سایر مسائل ادوار تجاری هستند پیشنهاد می کنم مجموعه مقالات دو جلد ی را که توسط دکتر تقوی جمع آوری و توسط انتشارات دانشگاه آزاد چاپ شده است مطالعه بفرمایند .

اما یک بحث هم در بحث در مورد ادوار تجاری هست به نام همگرایی ادوار تجاری بین کشور ها -به عبارتی یعنی اینکه وقتی در یک کشور یک معضل اقتصادی مثل تورم یا رکود رخ می دهد چقدر احتمال دارد تا در کشور دیگری هم همان موضوضع رخ نماید

روشهایی هست که با آنها می توان این همگرایی را مشخص نمود .

اما مسئله مهم این است که این همگرایی رابطه مستقیمی با میزان روابط اقتصادی دو کشور دارد و هرچه دو کشور روابط اقتصادی گسترده تری داشته باشند همگرایی ادوار تجاری آنها بالاتر خواهد بود .

بنابراین اگر کسی بگوید که در این بحران اقتصاد جهانی در ایران بحرانی رخ نداده است تنها یک نکته را ازعان نموده است :

اقتصاد ایران یک اقتصاد منزوی است !!

مشاهده یادداشت خصوصی

طبق رسم باید ما هم سال نو را به بازدیدکنندگان گرامی تبریک عرض نمائیم هرچند به واسطه برخی مسائلی که در فضای وبلاگی به وجود آمده دیگر زیاد به وبلاگ ها و حتی وبلاگ خودم سر نمی زنم ولی رسم ادب آن است که خدمت دوستان برسم و حداقل در حضوری مجازی سال نو را برایشان تبریک بگویم

سال جدید را در حالی آغاز می کنیم که منطقه خاورمیانه درگیر اشوبهای اجتماعی و جنگ های بی سابقه ای بین مسلمین است. این مسئله خود مسئله پیچیده ای است که جای بررسی فراوان دارد اتقلاب از تونس آغاز شد که طبق بررسی های بنده هفتمین کشور مرفه قاره آفریقا است. این کشور در بین کشورهی عربی نیز از نظر دموکراسی و مسائل اجتماعی در رده خوبی قرار داشته است و اگر بگوئیم انقلابها بر ضد دیکتاتوری و استبداد بوده است ؛ زیاد حرف جالبی نزده ایم .

دومین کشور نیز مصر بود که جزو 4 اقتصاد بزرگ آفریقا است ولی از نظر رفاه و دموکراسی جایگاه مناسبی ندارد .

نکته جالب این که انقلاب دو کشور مذکور علت متفاوت تری از سایر کشورها داشته است ؛کشور های مذکور اقتصادهای غیر نفتی دارند و در شرایط بحران جهانی فعلی که ماهیتی خیلی متفاوت تر از بحرانهای قبلی دارد و مواد خام و انرژی در حین بحران هم قیمت بالایی دارد با مشکلات حاد اقتصادی و به دنباله آن اجتماعی مواجهند.

بنده  انقلاب مصر و تونس را بیشتر در موازات و امتداد انقلابها و اعتصابهای کارگری می دانم که در اروپا و آمریکا رخ داده است( مانند اسپانیا ، یونان ، فرانسه و اسپانیا و ...)  اقتصادهای این کشورها به صادرات مواد خام و خصوصا کشاورزی تا حدی لوکس به کشورهای غربی متکی بوده است. از طرفی اقتصاد مصر تا حد زیادی به کمکها و سرمایه گذاریهای بین المللی نیز متکی بوده است . نقش درآمد توریسم در هر دو کشور خصوصا مصر بالا بوده است که بحران اقتصاد جهانی به آن لطمات شدیدی زده است .

اردن نیز وضعیت مشابهی دارد؛ البته بر خلاف دو کشور مذکور که روند سیاستهای اقتصادی آنها قهقرایی بوده است ، اردن در 10 سال اخیر روند رو به رشد خوبی طی کرده است اما همچنان اقتصاد ضعیف و کم بنیه و سطح رفاهی پایینی دارد و توسعه اجتماعی و دموکراسی در آن نیز علیرغم اینکه در مقایسه با عربستان و برخی همسایگانش جلوست است ولی از تونس عقب تر است .این کشور نیز اقتصادی دارد متکی به صادرات برخی کالاهای لوکس کشاورزی - مواد خام ارزان - کمکهای بین المللی و سرمایه گذاری خارجی و نیز توریسم . در بحران جهانی همه موارد فوق با افول و افت مواجه شده و رفاه و زندگی مردم را تحت تاثیر قرار داده اند .

قضیه یمن کاملا متفاوت است این کشور با بحرانهای سیاسی - اقتصادی و اجتماعی دیرینه و ریشه داری مواجه است. این کشور جزو فقیر ترین کشورهای عرب است. سالها جدایی یمن شمالی و جنوبی و استقرار دو رژیم کاملا متناقض در دو کشور و مشکلات بعد از ادغام دو یمن - بحران مرزی با عربستان سعودی و اشغال نظامی  بخشی از سرزمین آن توسط عربستان و مشکلات قومی و مذهبی متعدد مثل قیام حوثی ها این کشور را در بحران پیچیده ای قرار داده است.

جالب آن است که بعد از ادغام دو یمن بر خلاف آلمان دولت جدید از نیمه کمونیستی انتخاب شد و عبدالله صالح محصولی روسی است تا آمریکایی!

در بین کشورهای بحران زده همه تقریبا با شرق و غرب روابط مستحکمی دارند و نسبت دادن آنها به آمریکایی بودن زیاد صحیح به نظر نمی رسد . البته با توجه به این که روسیه یک صادر کننده نفت است که عضو اوپک هم نیست  ولی اروپای غربی و آمریکا وارد کننده نفت بوده نیز تجهیزات استخراج -انتقال -پالایش و حمل آن را صادر می کند روابط بسیار متفاوتی با کشورهای نفت خیز منطقه داشته باشد . از طرفی فعالیت گسترده تر کشورهای غربی در زمینه انقال تکنولژی و سرمایه گذاری خارجی و بالا بودن حجم اقتصاد آنها و چندین مورد دیگر در روابط استراتژیک کشورهای منطقه موثر خواهد بود .

سوریه ای که ایران قصد دارد آن را مستقل از غرب و مردمی نشان دهد در پیمانی نظامی با آمریکا قرار دارد که شامل برخی کشورهای دیگر منطقه از جمله لبنان است .

سوریه و اردن یک سری تفاوتهایی با دیگر کشورهای بحران زده دارند اول آن که بر خلاف مصر و تونس که بیشتر بازار گردشگران اروپایی است و کمکهای بین المللی و سرمایه گذاری خارجی آنها عمدتا غربی است سوریه و اردن بیشتر متکی به گردشگران منطقه ای می باشند

بخش عمده ای از کمکهای اعطایی به این دو کشور از طریق پیمان ۵+٢ از طریق کشورهای نفت خیز حاشیه خلیج فارس تامین می شود .

در این بین سوریه باز اقتصاد متفاوت تری دارد گردشگری این کشور بیشتر متکی به بازار ایران است که گردشگر زیارتی است از طرفی سرمایه گذاری خارجی نسبتا قابل توجهی از سوی ایران دریافت می نماید . که از قضا در چند سال اخیر بسیار قابل توجه بوده و رنگ و رویی به اقتصاد این کشور داده است .

مبارک و اسلاف او  نیز دارای پیشینه سوسیالیستی می باشند و در پشتوانه این نوع تفکرات و در سایه نفوذ قدیمی غرب در مصر بوده است که این کشور جزو سردمداران عدم تعهد بوده است .

در بین کشورهای بحران زده تنها اردن و تونس سابقه صد در صد غربی دارند

یک نکته باید عرض نمایم که اصولا  در طی تاریخ پیدایش تفکر کمونیستی ، کمونیستها همدیگر را قبول نداشته اند، سابقه تکفیر چین از مجمع کمونیستها و اخراج آن از جمع پیمان ورشو  و انیتر ناسیونال و نظایر آن و ارتداد بستن به آن یا برخی برخوردهای دیگر با سایر کشورهای کمونیستی نشان می دهد که به صرف این که کشوری با شوروی یا روسیه موافق نبوده نمی شود، گفت که غیر سوسیالیست است بلکه روحیه استبدادی داخلی که در نظام سوسیالیستی وجود دارد، در روابط بین المللی نیز تاثیر دارد و در تئوری سیاسی ثابت شده است دولتهای مستبد روابط بین الملل ضعیفی دارند . البته گاهی به واسطه قدرت سیاسی و اقتصادی خود ممکن است، روابط گسترده داشته باشند ولی همیشه منفور هستند و کشورها از اولین فرصت برای ضربه زدن به آنها استفاده خواهند کرد

بعد از مدتها قهر از وبلاگ نویسی که به خاطر برخی برخورد ها صورت گرفت دیروز تصمیم گرفتم تا فعالیت وبلاگی خود را مجددا شروع نمایم.

جالب این که شروع مجدد این فعالیت با یک خبر خوب آغاز شد :

رحیم پور ازغدی از شورای انقلاب فرهنگی استعفا کرد .

این خبر را تابناک در لینک زیر درج کرده است .

در سالهای نه چندان دور این فرد فردی بود که واقعا بهش می شد گفت استاد رحیم پور ازغدی ولی در سالهای اخیر خصوصا دو سه سال اخیر این قدر سطح خود را پایین آورد و مانند برخی افراد قلم به مزد سخنرانی های تکراری و بی محتوی و بی مفهوم ارائه کرد که واقعا آدم شرمش می آید لقب استاد را به چنین فرد بی مایه ای بدهد .

امیدوارم ایشان با تلاش مجددی سعی نمایند که به روزهایی که می توانستند استاد باشند برگردند و این کناره گیری از مسئولیت برای کسب فضای تفکر و بازسازی باشد نه این که غرق شدن در برخی مشاغلی که این نوع فرصتها را بیش از پیش از آدم می گیرد

 روزها بحث حذف یارانه ها یا حذف یارانه حاملهای انرژی یا تبدیل آن به یارانه مستقیم یا هدفمند کردن یارانه ها یا هر اسمی که بخواهید بگوئید خیلی داغ است این موضوع را زیاد نمی خواهم بهش بپردازم و وارد نمودار و معادله و لغات تخصصی بشوم که خیلی وقتها هیچ نون و آبی ازشون در نمی آید فقط چند جمله کلی در مورد یارانه ها می خواهم بگویم

١- یارانه به همه نشان از هدفمند نبودن است

٢- یارانه همیشگی و بدون محدودیت زمانی باز نشان از هدفمند نبودن است

٣- یارانه بدون محدودیت مقداری و ارزشی باز نشان از هدفمند نبودن است

۴- یارانه مساوی ناشی از نبود دیگاه قوی در مورد یارانه است .

۵- یارانه مستقیم باز نشانگر نبودن هدفمندی در سیاست یارانه ای است .

آن چه در برنامه های دوم سوم و چهارم توسعه آمده بود و دولتهای قبلی نتوانستند اجرا کنند هدفمند سازی یارانه ها بود نه تبدیل غیر مستقیم به مستقیم جالب است در بخش یارانه ها یا همان جوایز صادراتی راه حل هدفمندی تبدیل یارانه مستقیم به غیر مستقیم در پیش گرفته شده است .

حال باید ببینیم دو لت چرا ممکن است یارانه به کسی بدهد

به طور خلاصه دولت چند تا هدف کلی دارد یا می خواهد کارایی در تخصیص را پیگیری نماید یا کارایی در توزیع را مورد اول عمدتا بهره وری یا توسعه را پیگیری می کند و مورد دوم عدالت را اینجا باز مطلب را زیاد باز نمی کنم چون هرچی فکر کردم دیدم باید سراغ فرمول و نمودار و لغتهای تخصصی بروم

اما اصلا خود یارانه چیه ؟ تا اینجا که من دست گیرم شده مشکل خیلی از سیاستمداران ایرانی اینه که تفاوت یارانه با هزینه فرصت با تبعیض قیمت و با تفاوت قیمت را نمی دانند خیلی وقتها یارانه ای وجود نداره یا خیلی کمه

مثلا تفاوت قیمت انرژی در ایران و ترکیه همش به خاطر یارانه نیست ترکیه حدود ٢٠٠ درصد انواع مالیات روی سوخت می گیرد بنابراین قیمت واقعی سوخت اونجا یک سوم است حالا بگذریم از برخی چیزهای دیگر